Historia
Muzeum Żydów Mazowieckich ma swoją siedzibę w budynku dawnej synagogi, tzw. małej, zwanej też "bożnicą". Małej, ponieważ w Płocku naprzeciwko obecnego pomnika 13 Straconych była również wielka synagoga, zburzona na przełomie 1950 i 1951 roku.
Budowa murowanej dwukondygnacyjnej bożnicy w stylu klasycystycznym przy ulicy Kwiatka (wówczas ul. Szeroka) rozpoczęła się w 1822 roku i zakończyła w połowie lat 50. XIX wieku. Tej inicjatywie od początku towarzyszyły trudności: brakowało funduszy na jej ukończenie; kłopoty sprawiało częściowe położenie na dawnej średniowiecznej fosie obronnej miasta; przedsięwzięciu sprzeciwiał się ówczesny biskup płocki - według niego bożnica miała stać zbyt blisko katedry - wkrótce jednak zmienił zdanie. Budynek w późniejszych latach przechodził wiele remontów, np. po częściowym zawaleniu się dachu w 1863 roku.
Bożnica ostatecznie powstała, z przeznaczeniem na szkołę, dom modlitwy i siedzibę zarządu gminy żydowskiej. Po wkroczeniu Niemców do Płocka we wrześniu 1939 roku w małej synagodze znalazł lokal Judenrat, czyli żydowska rada wykonująca polecenia władz okupacyjnych. Ten okres dziejów bożnicy zakończył się wraz z ostateczną likwidacją płockiego getta - z jego ponad ośmioma tysiącami mieszkańców - 1 marca 1941. To był jednocześnie koniec świata płockich Żydów, istniejącego od początku XIII wieku. Ocalał budynek przy Kwiatka 7, którego właścicielem po zakończeniu drugiej wojny światowej został Komitet Żydowski. Z jego inicjatywy w dawnej bożnicy odbyło się pierwsze zebranie płockich Żydów, wzięły w nim udział 22 osoby. W 1949 roku powstała Spółdzielnia Krawiecko-Dziewiarsko-Pończosznicza im. Gerszona Dua-Bogena. W 1960 roku właścicielem tego miejsca został Skarb Państwa, dwa lata później budynek wpisany został do rejestru zabytków. Przestał być użytkowany w 1992 roku.
Na przełomie XX i XXI wieku zmieniał właścicieli. Wojewoda płocki przekazał go gminie Płock. W 1997 roku został odzyskany przez Gminę Wyznaniową Żydowską, która odsprzedała go miastu rok później. Kiedy rada miejska wystawiła budynek na sprzedaż w 2004 roku, zawiązało się Stowarzyszenie Synagoga Płocka. Jego celem stało się zorganizowanie przy ulicy Kwiatka 7 Muzeum Żydów Mazowieckich. W 2006 roku dawna bożnica została przekazana stowarzyszeniu na 10 lat, rok później wydano decyzję o warunkach zabudowy - wtedy można było rozpocząć remont z myślą o lokalizacji muzeum. Ostatecznie dzięki grupie płockich społeczników ze Stowarzyszenia Synagoga Płocka (na ten cel zebrali 1,3 mln zł), dotacji Unii Europejskiej (7,7 mln zł) i porozumieniu mazowieckiego urzędu marszałkowskiego i władz Płocka w sprawie wspólnego corocznego finansowania, od 15 marca 2013 można odwiedzać Muzeum Żydów Mazowieckich, działające w strukturach Muzeum Mazowieckiego w Płocku.